Kanker: een wolf in schaapskleren


Cellen uit ons immuunsysteem herkennen indringers die we liever niet in ons lichaam hebben. Zo beschermt dit natuurlijk verdedigingsmechanisme ons tegen ziekteverwekkers. Tegen bacteriën en virussen. En tegen kanker. De grootste vijand van de kankercel is de killercel. Heeft een killercel een kankercel herkend, dan zorgt deze ervoor dat de kankercel dood gaat. Een soort pac man dus in je eigen lichaam. Heel handig zou je denken. Maar een kankercel gedraagt zich graag als een wolf in schaapskleren. Niet voor niets is deze ziekte zo moeilijk te bestrijden. Veel kankercellen vermommen zich als gezonde, eigen cellen en misleiden zo het immuunsysteem. Daarnaast hebben ze nog een andere slinkse methode. Ze weten een omgeving te creëren waarin de killercellen niet goed kunnen functioneren. Komt de killercel uit een ander lichaam, dan is de kans een stuk kleiner dat de kankercel zich kan verdedigen. De donorcel kan efficiënter aanvallen, de kankercel kan nauwelijks ontsnappen. De eerste twee fasen van het onderzoek lieten zien dat muizen met kanker met deze methode kunnen genezen.
Omdat er voor de behandeling van elke patiënt heel veel killercellen nodig zijn, wordt onderzocht hoe deze optimaal vermeerderd kunnen worden. Daarnaast wordt gekeken of killercellen zodanig bewerkt kunnen worden dat ze optimaal ‘toegerust’ zijn om kankercellen te doden.

 

Killercellen tegen kanker

Onder leiding van professor Gerard Bos werken verschillende onderzoekers van het Maastricht UMC+ aan een effectieve geneeswijze voor uitgezaaide kanker die op basis van de huidige stand van de geneeskunde niet te genezen zijn. Zogenaamde killercellen zouden wel eens baanbrekend kunnen zijn in de strijd tegen uitgezaaide kanker en geeft dus hoop voor patiënten met borstkanker of beenmergkanker die nu opgegeven zijn.

Immunoloog Dr. Lotte Wieten, internist-hematoloog Dr. Wilfred Germeraad, Dr. Michel van Gelder e.a. gaan samen de strijd aan met zogenaamde killercellen. Een killercell (eigenlijk een natural killercell) is een bepaald type witte bloedcel die deel uitmaakt van het immuunsysteem. Een killercell laat gezonde cellen met rust en vernietigt zieke cellen. Maar een kankercel misleidt dan wel het eigen immuunsysteem, tegen een donor-killercel van buitenaf is hij niet bestand. Die killercell weet namelijk precies wat hij moet doen. Het Maastricht UMC+ onderzoekt de toepasbaarheid van dit mechanisme.

 

Hoop voor hen die nu nog opgegeven zijn 

 Voordat de uitkomsten in praktijk kunnen worden gebracht, is elke steun hard nodig. De eerste twee fases proefdier onderzoek waren zeer positief. Het is nu zaak om de derde fase van het onderzoek met menselijke killercells met mensenkanker te doen. Daarvoor zijn onder andere apparatuur, verzorging, materialen en jonge onderzoekers nodig. En daarvoor is geld nodig. Heel veel geld. Daarna kan aan de volgende fase worden begonnen: onderzoek bij patiënten die nu nog opgegeven zijn. Hopelijk kunnen de eersten dan al in 2016 van deze therapie profiteren.
 

Het Killercell-onderzoek zou wel eens baanbrekend kunnen zijn in de strijd tegen uitgezaaide kanker en geeft dus hoop voor patiënten die nu opgegeven zijn.


Spin-off CiMaas

Cimaas zal de wetenschappelijke resultaten van het onderzoek doorontwikkelen tot concrete producten en diensten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan nieuwe medicijnen of nieuwe diagnostische testen.

Universiteiten maar ook de politiek stimuleren de ontwikkeling van spin-offs omdat dit de kans vergroot dat academisch verworven kennis ook daadwerkelijk ten goede komt aan de patiënt. De ontwikkeling van medicijnen en testen is zeer kostbaar. Universitair geld, geld uit goede doelenstichtingen en donatie zijn nu eenmaal niet afdoende voor de feitelijke productontwikkeling. Een spin off geeft investeerders de kans bij te dragen aan de middelen die nodig zijn om tot nuttige toepassing te komen.

De Universiteit is de grootste aandeelhouder van een start-up bedrijf, zo ook bij CiMaas. Dit heeft als voordeel dat succesvolle spin-offs dividend genereren voor weer nieuw onderzoek. Dit geld zal door de universiteit weer geïnvesteerd worden in nieuw onderzoek. En daar heeft de patiënt uiteindelijk het meeste baat bij.

 

Vitamine C

Een ander voorbeeld is het toepassen van vitamine C bij het kweken van cellen. In fundamentele studies naar hoe de T-lymfocyt zich normaal ontwikkelt, bleek dat Vitamine C een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling en delingssnelheid. Met Vitamine C was het makkelijker om in een kortere tijd meer cellen te krijgen. In het Killercell-project moeten we deze opkweken van enkele miljoenen tot meer dan honderd miljard cellen. Ons onderzoek naar de invloed van Vitamine C op versnelde T-cel groei werd onlangs gepubliceerd is in het tijdschrift 'Cytotherapy' en laat zien dat Vitamine C de opbrengst verdubbelt. Dit zou kunnen betekenen dat daarmee onze productietijd halveert. Dat zal een aanzienlijke tijdwinst en kostenbesparing opleveren, maar hopelijk vooral voldoende cellen om patiënten mee te kunnen gaan behandelen.

Dit zijn slechts twee voorbeelden van de ontwikkelingen waaraan wordt gewerkt. Het samenspel tussen universitair onderzoek en productontwikkeling brengt het onderzoek daarmee in een volgende fasemogelijk zo goed mogelijk daar waar die moet zijn: de patiënt.

Stand van zaken van het onderzoek mei 2014


Prof. Dr. Gerard Bos over Killercells

 

Hoe Killercells te werk gaan